Jan W. Sarna

Filozofia G. Berkeleya - idealizm czy realizm.

Opole 1996

George Berkeley był w historii filozofii postacią wybitną. Od jego śmierci minęło dwa i pół wieku, a spory związane z idealizmem subiek­tywnym nie zostały zakończone. System filozoficzny Berkeleya wyłożony przez niego w dziele A Treatise Concerning the Principles of Humań Knowledge oraz w pracy popularyzującej temat traktatu - Three Dialo-gues between Hylas and Philonous stanowi próbę uzasadnienia skrajnie subiektywistycznej tezy, według której „istnieć" w odniesieniu do rzeczy niemyślących znaczy to samo co „być postrzeganym" (esse est percipi). Ponieważ takie stawianie zagadnienia istnienia „rzeczy niemyślących" nie było znane przed Berkeleyem, jest on od dawna uważany za twórcę idealizmu subiektywnego. Idealizm ten w sposób oczywisty prowadzi do solipsyzmu, o którym Diderot pisał, że „ku wstydowi filozofii najtrudniej­szy jest do obalenia, chociaż jest najbardziej absurdalny ze wszystkich". Idealizm Berkeleya był przedmiotem żywego zainteresowania ze strony ludzi zajmujących się filozofią już od chwili pierwszego wydania Traktatu (1710 r.). Również i dzisiaj jest on dla wielu ludzi czymś bardzo pociąga­jącym, a dla niektórych - najprostszym ze znanych systemów filozoficz­nych i jako taki, dziełem geniuszu. Wielu historyków filozofii stoi jednak na stanowisku, że system Berkeleya jest poglądem realistycznym, sprze­cznym z idealizmem subiektywnym. Są wśród nich także polscy historycy, odczytujący Berkeleya jako zwolennika zdrowego rozsądku, nie przeczą­cego wcale obiektywnemu, niezależnemu od świadomości istnieniu rze­czy. Zagadnienie to będzie w niniejszej pracy rozpatrywane w sposób obszerny i wielostronny.

redakcja: Krzysztof Frysztacki

Dynamika stosunków międzygrupowych na Śląsku Opolskim.
Regionalna integracja czy izalocjanizmy?
Wprowadzająca
analiza materiału empirycznego

Opole - Kraków 1996

Iwona Alechnowicz

Karl Jaspers – filozofia i polityka.

Wrocław 1996

Henryk Benisz

Filozofia i sztuka u Nietzschego .
(Od krytyki filozofii wystrzegającej się sztuki do pochwały sztuki stającej się filozofią)

Kraków 1995

Nietzsche nie kryje swojej niechęci do całej tradycji filozoficznego myślenia oraz do współcześnie tworzonej sztuki. Nie zatrzymuje się jednak na etapie krytyki, tylko poprzez nią osiąga głębsze zrozumienie właściwej roli sztuki w naszym życiu. Tak oto na fundamencie klasycznej sztuki greckiej powstaje przepojona dionizyjskim duchem wizja sztuki przyszłości. Trudno jednoznacznie rozstrzygnąć, czy mamy tu do czynienia jeszcze ze sztuką, czy już z filozofią. Wydaje się, że jest to sztuka przejmująca filozoficzne funkcje, czyli sztuka stająca się filozofią. Niniejsza praca stanowi próbę ukazania rozwoju filozoficznej myśli Nietzschego. Nie chodzi w niej jednak o chronologiczną systematyzację jego twórczości – tę można odnaleźć w podręcznikach historii filozofii. Centralnym problemem pracy jest ukazanie sposobu, w jaki Nietzsche przechodzi od krytyki tradycji filozoficznej (w pracy: „filozofia bez sztuki”) do pochwały sztuki przyszłości (w pracy: „sztuka jako filozofia”). Rozwój jego myśli odbywa się bowiem na bazie sporu między filozofią, która programowo dystansuje się od sztuki, a sztuką, która stopniowo uświadamia sobie swoje filozoficzne zadania.

Anna Barska

Status kobiety w tunezyjskim systemie obyczajowo-obrzędowym.

Opole 1994

Rozpoczęte na początku naszego wieku starania o prawa kobiety i należne jej miejsce w społeczeństwie nie przerwało odzyskanie przez Tunezję nie­podległości (20 marca 1956 r.). Władze odrodzonego państwa narzuciły swym obywa­telom nowy styl życia. Utworzony wówczas rząd, dążąc do unowocześnienia kraju, przyjął zasadę współistnienia dwoistości kulturowej, mianowicie francuskiej i arabskiej, o czym świadczy m.in. treść ogłoszonego 13 sierpnia 1956 r. Kodeksu prawa cywilnego (Le Code du Statut Personnel - Madżalla) oraz opublikowana 1 czerwca 1959 r. konstytucja. Dokumenty te explicite naruszyły przepisy prawa szariatu, a także zakwestionowały nie­które obyczaje, np. wiele kontrowersji wywołało zniesienie wielożeństwa na rzecz mono­gamii oraz odmienna koncepcja przeprowadzania procesu rozwodowego. Istotną rolę w zażegnaniu niepokojów odegrały środki masowego przekazu. Za pośrednictwem prze­de wszystkim radia i prasy upowszechniano nowe reguły prawne, a także ostrzegano przed ich naruszaniem Wprowadzone reformy wywoływały jednak ciągłe sprzeciwy zwolenni­ków tradycjonalizmu, a począwszy od lat siedemdziesiątych również fundamentalistów islamskich...

redakcja: Zenona Nowak


W kręgu filozoficznych problemów dialogu.

Opole 1994

Prezentowane prace mają na celu wyeksplikowanie możliwości oraz ograniczeń dialogu. Poszczególni autorzy starają się to uczynić, przez podjęcie następujących problemów:
— T. Olewicz uzasadnia tezę, że specyfiką filozofii jest pluralizm myślenia, a dialog koncepcji filozoficznych jej uniwersalną metodą poszukiwania prawdy.
— G. Francuz próbuje odpowiedzieć na pytanie: czy w oparciu o fenomenologiczną teorię wiedzy możliwy jest dialog, możliwa jest intersubiektywna komunikacja. Szukając odpowiedzi konfrontuje fenomenologię Husserla z hermeneutyką, teorią znaku, egzystencjalizmem.
— Krytyce kartezjańskiej dualizmu duszy i ciała, oddzielania świata wartości od świata rzeczy poświęcone są rozważania A. Koczut.
— Przedmiotem zainteresowania S. Kijaczki jest uprzedmiotowiające myślenie i wychowanie oraz reifikacja życia ludzkiego. Analizuje ten problem z punktu widzenia ontologii fundamentalnej M. Heidegerra.
— Medytacja jako metoda odsłaniania (odkrywania) prawdy jest treścią artykułu
J. Krasickiego. Dowodzi w nim, że metoda ta jest pozasłownym dialogiem z tym, co najbardziej Rzeczywiste.
— B. Kozerę interesuje odpowiedź na pytanie: czy możliwa jest fenomenologiczna analiza religii jako spotkania człowieka z sacrum? Bazą dla tych rozważań jest filozofia religii
R. Otta.
— Pytanie o sens czy bezsens śmierci jest przedmiotem rozważań J. Sarny. W artykule autor dowodzi, że życie jest dialogiem człowieka ze śmiercią. Ukazuje również różne „strategie” przezwyciężania śmierci.

Wrocław 1994

Centralnym zagadnieniem światopoglądu Zdziechowskiego jest pyta­nie o genezę i obecność z ł a w świecie, w człowieku, w ludzkich dziejach. W tradycji chrześcijańskiej zagadnienie to rozpatruje się w relacji do tej fun­damentalnej prawdy chrześcijańskiej wiary jaką jest prawda o Wcieleniu. To bowiem artykuł wiary, który powiada, iż Bóg „stał się człowiekiem", nadaje ostateczny sens prawdom chrześcijańskiej wiary. Zło nie warunkuje zbawczej inicjatywy Boga: Wcielenie i Odkupienie ma swoją własną, odrębną logikę i S e n s. „Historia święta" jest zupełnie transcendentna wobec historii grzechu, tak samo jak jest całkowicie transcendentna wobec „historii świeckiej, świa­towej"`. Wcielenie - powiada Tradycja prawosławia - było aktem całkowicie bezinteresownej „filantropii" Boga i miałoby miejsce nawet wówczas, gdyby nie było zła Upadku i grzechu.
Słowa Ewangelisty „świat w złym leży", rozpatruje Zdziechowski w perspektywie chrześcijańskiej „dobrej Nowiny". W słowach tych wydaje się dostrzegać zarazem myśliciel przesłanie, którego najgłębszy sens został bez­powrotnie zagubiony, zatarty przez dziejową niepamięć. Słowa te są dlań wyrazem łączności pojęciowego świata Ewangelii ze światem pojęć anty­cznych, wyrażają również elementarną wrażliwość pierwotnego chrześcijań­stwa na istnienie zła. Pierwotne chrześcijaństwo głosiło dwa równoległe prze­słania: p e s y m i s t y c z n e („świat w złym leży") oraz o p t y m i s­ t y c z n e, głoszące wyzwolenie świata z więzów zła. Wielkość oraz  r e w e 1 a t o r s t w o chrześcijaństwa wyraziły się tym, że oba te przesłania głosiło ono łącznie i to bez naruszenia - ich własnego, integralnego sensu. Wagę zagadnienia z ł a dostrzegło chrześcijaństwo już u swoich historycz­nych początków, na etapie kształtowania swoich „podstaw" unikając przy tym, tak pokusy łatwego optymizmu niektórych kierunków myśli starożytnej, jak i ustrzegając się radykalnego pesymizmu gnozy i manicheizmu.

Tadeusz Olewicz

Dialog czy alienacja.

Opole 1993

Bartłomiej Kozera

Literatura a religia. Polska współczesna powieść katolicka.

Opole 1993

Zenona Maria Nowak

Jedność materialna świata w świetle wzajemnej przekształcalności cząstek elementarnych

Opole 1990

Tadeusz Olewicz

Filozofia i teologia pracy

Opole 1989

Co sądzić o filozofii i teologii chrześcijańskiej w jej zasadni­czych nurtach, o tradycyjnym nauczaniu Kościoła Rzymskokatolickiego, o jego doktrynie społecznej, skoro nie tylko wśród jej centralnych kategorii, lecz  także wśród mniej podstawowych pojęć na próżno szukać by "pracy"?. Owszem, można by ją odnaleźć, i to bynajmniej nie na peryferiach tej konstrukcji światopoglądowej, ale w kontekście katolickiej nauki o grzechu pierworodnym, przedstawioną Jako "kara", "przekleństwo", "dopust Boży" itp., a przy tym jako niebezpieczna okazja do deformacji doskonałego dzieła stworzenia. W żadnym jednak razie w tradycyjnej chrześcijańskiej koncepcji pracy nie można by się dopatrzyć afirmacji aktywności produkcyjnej rozumianej jako podstawowy instrument działania człowieka; jako jedyny sposób opa­nowania przyrody; jako główny czynnik rozwoju świadomości oraz kształtowania ludzkiej osobowości, a także postępu społecznego; jako podstawowa forma autokreacji, autoafirmacji itd.

Maria Śmiełowska

Kulturowe, polityczne i gospodarcze uwarunkowania świadomości etnicznej Ślązaków

Opole 1989

Analiza problemu sformułowanego w tytule opracowania powinna być dokonana poprzez wyjaśnienie takich kwestii, jak:

1. Uwarunkowania i kształt kultury śląskiej w szerokim rozumieniu tego słowa, czyli z uwzględnieniem jej sfer bytu, społecznej i symbolicznej.

2. Warunki polityczne, kulturowe i gospodarcze kształtowania się nowo­czesnych narodów. Istota więzi narodowych i etnicznych. Obiektywne i su­biektywne wymiary poczucia przynależności narodowej. Uwarunkowania, kształt i zakres odniesienia więzi etnicznych na Śląsku.

    3. Obiektywne i subiektywne skutki zmian społecznych, politycznych i gospodarczych na Śląsku po 1945 roku. Relacje między podstawowym sys­temem tradycyjnych wartości i norm kultury śląskiej a kulturalnymi, społecznymi i gospodarczymi warunkami życia zbiorowości lokalnych w powojennym czterdziestoleciu.